کلیک کنید

  

 

ختم قرآن کریم

اوقات شرعی
احکام مسجد
 

مقدمه

مسجد پايگاه پيوند انسان و الله، و مركز ارتباط ‏انسانهاى مؤمن است. مساجد، خانه‏هاى خدا و خلق‏ خداست كه در كوير ظلم و ظلمت‏ سرپناه بشريت ‏مظلوم در برابر طوفان جهل و جور و آزمندى ‏محسوب مى‏شود. انسان‏هاى دور مانده از وطن اصلى‏ در غربت زندگى، سايبانى با صفاتر و خانه‏اى زيباتر از مساجد پيدا نمى‏كنند.

مساجد،جايگاه عبادت است و عبادت حركت قرب‏جويانه انسان به سوى آستان قدس ربوبى. ساختن‏مسجد، تعمير و نگهدارى آن، حضور در مساجد، مديريت و امامت و مسائل مالى و بهداشت و نظافت‏مساجد، همه بايد متناسب با اهداف الهى و بر اساس‏رهنمودهاى قرآن و اهل بيت عليهم السلام باشد، تا اين شبكه ‏گسترده و سراسرى ارتباط زمين و آسمان و نقطه‏هاى ‏پيوند مؤمنان جامعه را به سوى اهداف عالى الهى ‏پيش برد و نقش مسجد با انتظار اسلام از آن‏ هماهنگ شود.

فقهاى بزرگوار اسلام از صدر تاريخ‏امامت،در كشف و بيان قوانين الهى در رابطه با ابعادگوناگون زندگى از جمله مسائل مسجد،تلاش فراوان‏كرده و با تكيه بر منابع دينى وظيفه امت را روشن‏ساخته.

شناخت وظيفه مؤمنان نسبت‏به مسائل‏گوناگون مساجد يكى از حوزه‏هاى اجتهاد و پژوهش‏علمى فقهاى بزرگوار بوده كه در اين زمينه به صدهامساله فقهى پاسخ گفته‏اند.

«مؤسسه عمران مساجد»كه نياز عموم مسلمين به‏آشنايى با احكام فقهى مساجد را به خوبى احساس‏مى‏كند از برادر محترم و فاضل پرتلاش‏جناب حجة الاسلام محمد حسين فلاح زاده كه سالهاست‏در اين زمينه كوشش و پژوهش دارند،درخواست كردكه،احكام مساجد را در همه ابعاد بر اساس ديدگاههاى‏اسوه فقيهان حضرت امام خمينى قدس سره و برخى از مراجع‏بزرگوار معاصر از جمله مقام معظم رهبرى حضرت‏آيت الله العظمى خامنه‏اى حفظ الله تعالى گردآورى كنند وبه شكلى ساده و روشن در اختيار امت اسلامى قراردهند.

آنچه در اين نوشته به صورت مساله يا استفتاءبدون علامت،آورده شده مطابق با فتواى حضرت‏امام خمينى قدس سره است.

فتواى ساير مراجع بزرگوار با ذكرنام مشخص شده است.

رساله حاضر كه دفترى درباره احكام مساجد است،به اين صورت براى اولين بار در اختيار جامعه‏فارسى زبان قرار مى‏گيرد و طبعا بدون كم و كاستى‏نخواهد بود.اميدواريم در آينده ديدگاه ساير فقهاى‏عزيز به اين مجموعه افزوده شود تا متوليان مساجد وهيئت امناى محترم و مسؤولان فرهنگى و ادارى وديگر خدمتگزاران اين‏«خانه‏هاى الهى‏»با احكام‏فقهى قلمرو كار خويش بهتر و بيشتر آشنا شوند.

در پايان از برادر بزرگوار حجة الاسلام جناب‏آقاى غلامرضا نيشابورى كه مجموعه استفتائاتى راكه از مراجع عظام پرسش كرده بودند در اختيارمان‏گذاشتند،تشكر مى‏كنيم.

حوزه علميه قم
مؤسسه عمران مساجد
تقى قرائتى

مسجد سازى

ثواب ساختن مسجد

1-ساختن مسجد،از مستحبات مؤكد است وپاداشى بزرگ و ثوابى بسيار دارد.

پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله و سلم فرمود:

«من بنى مسجدا فى الدنيا اعطاه الله بكل شبر منه-او قال بكل ذراع منه-مسيرة اربعين الف عام مدينة‏من ذهب و فضة و در و ياقوت و زمرد و زبرجد ولؤلؤ...»

«هر كه در دنيا مسجدى بسازد،خداوند در برابر هروجب-يا فرمود:هر ذراع-به مقدارى كه چهل هزارسال پيموده مى‏شود،شهرى از طلا و نقره و در و ياقوت و زمرد و زبرجد و لؤلؤ به او عطا مى‏كند...»

تحقق عنوان مسجد

2-اگر زمينى را به قصد قربت(قربة الى الله)به‏نيت مسجد بودن بسازند و حداقل يك نفر به اذن بانى‏در آن نماز بخواند،مسجد مى‏شود و بايد احكام مسجدنسبت‏به آن مراعات شود .

3-گر چه مطابق آنچه در مساله قبل گفته شد،عنوان مسجد تحقق مى‏يابد،ولى مشهور بين فقها آن‏است كه بايد صيغه وقف بخواند،يعنى بگويد:«وقفتهامسجدا قربة الى الله‏»يعنى اين زمين يا ساختمان رابراى رضاى خداوند وقف كردم براى آنكه مسجدباشد  .

4-مساجد تمام گروههاى مسلمان،اعم از شيعه‏و غير آن در احكامى كه براى مسجد گفته مى‏شود فرقى ندارد .

5-اگر انسان بداند كه واقف،سقف و صحن وديوار مسجد را جزء مسجد قرار نداده،يا نداند جزءمسجد قرار داده يا نه و نشانه‏اى بر اينكه جزء مسجداست نباشد،احكام مسجد را ندارد. هر چند در صورت‏شك،احتياط مسحتب است،احكام مسجد را نسبت‏به اين مكانها نيز مراعات كنند .

6-س:زمينى است كه جزء موقوفه يك امامزاده‏مى‏باشد و بين خانه‏هاى مسكونى قرار گرفته، با توجه‏به اين كه محل،بزرگ مى‏باشد و فاقد مسجد است،نظرتان را راجع به بناى مسجد در اين زمين موقوفه‏بيان نماييد.

ج-اگر وقف است مسجد نمى‏شود  .

7-س:اگر اصل وقف مشخص نباشد-براى‏مسجد مثلا-آيا حكم مسجد دارد يا نه؟و اگر اصل وقف معلوم باشد ولى مورد تصرف و مصرف آن‏مشخص نباشد چه بايد كرد؟

ج-تا عنوان مسجديت در وقف محرزنشود حكم مسجد مترتب نمى‏شود و درصورت معلوم نبودن مصرف،صورى داردكه در تحرير(ج 2،ص 109،م 2.)مذكور است .

زمين مسجد

8-اگر مسجدى ويران شود،زمين آن از مسجدبودن خارج نمى‏شود و احكام مسجد در برخى موارد برآن جارى است،و همچنين اگر تمام روستا يا شهرى‏كه مسجد در آن است،خراب شود مكانى كه مسجدبوده همچنان عنوان مسجد دارد .

9-زمين بدون ديوار و ساختمان را نيز مى‏توان‏مسجد قرار داد،بنابر اين اگر زمينى را براى مسجد وقف كنند و به همين قصد در آن نماز خوانده شود،مسجد است و احكام آن بايد مراعات شود،هر چندديوار كشى نشده باشد و ساختمان هم نساخته باشند .

10-س:اينجانب يك قواره زمينى را كه 312 مترمربع مى‏باشد براى مسجدى خريدارى نمودم،چون‏مردم اين محل بودجه نداشتند،نتوانستند بسازند،حالابا كمك مردم مى‏خواهند مسجد را بسازند مى‏بينند كه‏اين زمين براى مسجد كوچك است،آيا اجازه است كه‏اين زمين را بفروشيم و در همين محل زمين بيشترى‏خريدارى نماييم؟البته در موقع خريد زمين، صيغه‏خوانده نشده ولى با عقيده كامل خريدارى شده براى‏مسجد.

ج-خريد زمين به قصد بناى مسجد كافى‏در وقف نيست.اگر بعد از خريد،وقف نشده‏و تحويل وقف نگرديده به ملك مالك باقى است و اختيار آن با مالك است .

11-س:در روستايى كه اهالى آن روستا،محل‏سكونت‏خود را رها كرده‏اند و نزديك همان محل درزمين موات خانه ساخته‏اند،من در يك قطعه از همان‏زمين موات با كمك اهالى،مسجدى بنا كردم بطورى‏كه قسمتى از ديوار مسجد آماده است و ضررى هم‏ندارد عده‏اى ديگر از همان محل،روى مقاصد و ياغرض شخصى،از به پايان رساندن مسجد جلوگيرى‏مى‏كنند،آيا از نظر شرع مقدس اسلام مى‏توانندجلوگيرى نمايند يا خير؟

ج-اگر زمين موات بوده و متعلق حق كسى‏نبوده،با تحجير(سنگ چين و حصار كشى).

و آماده شدن براى‏مسجد،ديگران حق مزاحمت ندارند،لاكن‏چنانچه دولت اسلامى در اين باره مقرراتى‏دارد بايد مراعات شود .

12-س:مقدارى از بيابان براى مسجد تعيين‏مى‏شود و به عنوان مسجد در آن نماز اقامه مى‏شود،سپس از آنجا مى‏روند،براى كسانى كه موضوع رامى‏دانند اگر به آنجا گذرشان بيفتد حكم مسجد دارد؟

ج-به مجرد تعيين مقدارى از بيابان براى‏مسجد و نماز در آن،حكم مسجد پيدانمى‏كند  .

13-س:هر گاه شخصى در قبرستان مسلمين‏كه وقف است مسجدى روى قبور اموات بنا كند، آياجايز است‏يا خير؟و اگر چنين مسجدى بنا شد آيا نمازدر آن صحيح است؟

ج-ساختن مسجد در قبرستان كه زمين آن‏وقف قبرستان است جايز نيست،و نبش‏قبور مسلمين حرام است،و به مجردساختن،مسجد نمى‏شود،ولى نماز خواندن‏در آن مانعى ندارد  .

آيت‏الله گلپايگانى قدس‏سره

14-س:آيا روى زمين اصلاحات ارضى‏مى‏توان مسجد و ساير اماكن عمومى از قبيل حمام، مدرسه دينى طلاب و اماكن فرهنگى درست كرد؟

ج-چون مبناى دولت جمهورى اسلامى‏ايران بر ملكيت اراضى مذكوره است لازم‏است معامله ملكيت‏شود  .

آيت‏الله فاضل‏لنكرانى دامت‏بركاته

حياط مسجد

15-س:مسجدى كه علاوه بر شبستان،داراى‏حياط و صحن و راهرو است و در عرف،همه آنها رامسجد مى‏خوانند،آيا احكام مسجد بر آنها بار است‏يانه و در صورتى كه قصد بانى معلوم نباشد،ساختن‏مستراح و امثال آن در يك طرف آن صحن چه‏صورت دارد.دليل و قرينه بر عدم مسجديت لازم‏است‏يا نه؟

ج-با شك در آنكه صحن را جزء مسجد قرار داده،اگر اماره‏اى(نشانه،علامت)بر مسجد بودن‏نباشد،محكوم به مسجديت نيست و اماره‏بر عدم،لازم نمى‏باشد .

آيت‏الله گلپايگانى قدس‏سره

مسجد و حسينيه(باهم)

16-س:احتراما به استحضار مى‏رساند كه درمحلى از زير زمين تا كف به نام حسينيه و از كف به‏بالا به نام مسجد از مردم پول گرفته شده و 65 درصدر آن را جهاد،جهت احداث مسجد پرداخته است،چه حكمى دارد،مسجد است‏يا حسينيه؟

ج-اگر از ابتدا مقدارى به حساب حسينيه‏و مقدارى به عنوان مسجد ساخته شده ووقف گرديده اشكال ندارد و هر يك ازحسينيه و مسجد حكم خود را دارد .

تغيير و تبديل مسجد

17-س:مسجدى كه در آن استفاده جماعت‏نمى‏شود و به ندرت كسى يا كسانى در آن نمازمى‏خوانند،آيا مى‏توان از آن براى مدتى به عنوان‏فروشگاه تعاونى استفاده نمود؟

ج-تبديل مسجد به فروشگاه جايزنيست  .

18-س:مسجدى است كه زير زمينى دارد كه‏متروكه است،جمعى از افراد خير تصميم دارند با كسب‏اجازه از مرجع عاليقدر،امام خمينى قدس سره،اين زير زمين راتبديل به صندوق قرض الحسنه عام المنفعة نمايند،آيا امام اجازه مى‏دهند يا خير؟

ج-جايز نيست .

19-س:آيا در پشت‏بام مسجد غير از ساختمان‏براى مسجد،مى‏توان ساختمان ديگرى بنا نمود،مثلا ساختن اتاق براى بسيج و غيره.

ج-جايز نيست  .

20-س:اگر مسجدى كه از قرنها پيش محل‏عبادت و مسجد مسلمين بوده،خراب يا به وسيله‏عمال حكومت گذشته تخريب شده باشد،آيا مى‏توان‏در محل آن،ساختمان ديگرى براى سكنى و يا باعناوين مذهبى ديگر مثل حسينيه،تكيه و غيره‏ساخت؟يا بايد آن را به حالت اول و به صورت مسجددر آورد و براى سكنه محل كه مسجدى هم ندارند،به‏صورت سنگر دينى و عبادتگاه الهى قرار داد؟

ج-تبديل مسجد به غير آن جايز نيست  .

21-س:در طرح توسعه يكى از خيابانهاى كه‏براى راحتى عبور وسائل نقليه اجرا خواهد شد تعدادى‏مسجد قرار دارد كه بعضى از آنها كلا و بعضى قسمتى‏از آن خراب مى‏شود،نظر شريف در اين مورد چيست؟

ج-از بين بردن مسجد يا جزئى از آن‏جايز نيست،مگر مصلحتى در كار باشد كه‏نتوان از آن مصلحت دست كشيد و چشم‏پوشى كرد  .

آيت‏الله خامنه‏اى دامت‏بركاته

تبديل مسجد به حسينيه

22-س:ما يك حسينيه داريم كه تقريبا خراب‏شده و مكانش هم جاى خوبى نيست،آيا مى‏شود آن‏را بفروشيم و كنار مسجد يك زمينى است‏حسينيه‏اى‏از نو بسازيم؟و اگر مى‏شود چون وصل مسجد است‏يك متر هم از حياط مسجد داخل حسينيه قرار بگيردتا بتوانيم در عزادارى امام حسين عليه السلام حسينيه خوبى‏داشته باشيم؟

ج-فروش حسينيه و همچنين جزء حسينيه‏قرار دادن مسجد جايز نيست  .

تغيير حسينيه به مسجد

23-س:زمينى را به نام ساختن حسينيه خريدارى‏كرده و ثلث قيمت آن را مى‏پردازند،و از مؤمنين هم به‏نام حسينيه پول جمع آورى مى‏كنند،ساختن بنا شروع‏شد و به خاطر تشخيص قبله،محرابى ساخته شد وهمينكه بنا نيمه تمام شد،عده‏اى گفتند:اگر مسجدبشود بهتر است و صاحب زمين هم گفت:اگر مسجدبشود،بقيه پولم(دو ثلث‏باقيمانده)را نمى‏خواهم،لذاقبض را به نام مسجد صاحب الزمان عليه السلام نمودند و بقيه‏بنا را به نام مسجد تمام نمودند و در حال حاضر از اين‏بنا به نام مسجد استفاده مى‏نمايند ولى اختلاف هنوزبر طرف نشده است،استدعا مى‏شود،آنچه را كه حكم‏خداست مرقوم فرماييد تا تكليف خود را بدانيم.

ج-وقف زمين براى حسينيه اگر تمام نشده‏و قبض وقف حاصل نشده،تغيير آن به عنوان‏مسجد اشكال ندارد،ولى اگر تغيير بعد ازتماميت وقف حسينيه حاصل شده باشد، باطل است و آن محل مسجد نمى‏شود،اگرچه نماز در آنجا اشكال ندارد  .

24-س:شخص خيرى در جنب مسجد،زمينى به‏نيت‏حسينيه در اختيار مؤمنين قرار داده است،بعداامناى مسجد،آن زمين را با اجازه صاحب آن،جزءمسجد قرار داده‏اند،آيا احكام مسجد بر آن جارى است‏يا خير؟

ج-اگر وقف حسينيه،تمام شده و لو به‏اين نحو كه به قصد حسينيه تحويل داده‏باشد،مسجد نمى‏شود و احكام مسجد برآن جارى نيست  .

تغيير نام مسجد

25-س:مسجدى حدود بيست‏سال قبل ساخته‏شده است و به نام مبارك صاحب الزمان عليه السلام نامگذارى‏شده و معلوم نيست كه اين نام در صيغه وقف هم ذكر شده يا نه،حكم تغيير نام اين مسجد ازصاحب الزمان عليه السلام به مسجد جامع چيست؟

ج-مجرد تغيير نام مسجد مانعى ندارد  .

آيت‏الله خامنه‏اى دامت‏بركاته

تخريب و بازسازى مسجد

26-س:اهالى يكى از روستاها در نظر دارندمسجد محقرى كه تكافوى اهالى محل را نمى‏نمايدتخريب كنند و مجددا مسجد مناسبى در همان محل‏بسازند با توجه به اينكه براى توسعه مسجد مزبور تنهاراه،تخريب آن است،لذا خواهشمند است تكليف‏شرعى را اعلام فرمائيد.

ج-خراب كردن به منظور توسعه،درصورت احتياج مردم اشكال ندارد  .

تغيير محل شبستان مسجد

27-س:اهالى روستايى تصميم گرفتند بناى فعلى مسجدشان را به عللى تغيير بدهند و چون به جهاتى‏ساختن شبستان در محل كنونى مشكل است،آيامجازند زمين مجاور را شبستان و از مكان قبلى به‏عنوان محوطه استفاده كنند.

ج-مانع ندارد ولى احكام مسجد بر آن‏مترتب است  .

28-س:مسجدى است داراى شبستان وصحن،چون به صورت ساختمان قديمى و كهنه است‏جمعى از مؤمنين تصميم دارند آن را خراب و تجديدبنا نمايند ولى طبق نقشه معمار، صحن مسجد به‏صورت شبستان و شبستان به صورت صحن درمى‏آيد و اين عمل از نظر اصول معمارى و زيبايى‏مسجد،به صلاح مسجد است،در اين صورت اشكال‏دارد يا نه؟

ج-تبديل شبستان مسجد به صحن، جايز نيست  .

آيت‏الله گلپايگانى قدس‏سره

تعمير و توسعه مسجد

29-س:تعمير مسجدى كه نزديك به خرابى‏مى‏باشد مستحب است و اگر مسجدى طورى خراب‏شود كه تعمير آن ممكن نباشد،مى‏توانند آن را خراب‏كنند و دوباره بسازند بلكه مى‏توانند مسجد را كه خراب‏نشده،براى احتياج مردم خراب كنند و بزرگتر بسازند  .

30-س:در شهرستان ما مسجد جامعى است كه‏در قديم بنا شده و الآن حياط مسجد جهت اقامه نمازجمعه در زمستان و تابستان احتياج به سقف دارد،ضمنا از نظر واقف هم هيچ اطلاعى در دست نيست واين عمل هم لازم است،سقف زدن چه صورتى دارد؟

ج-مانعى ندارد  .

مسجد قبيله‏اى

31-اگر واقف مكانى را به عنوان مسجد طايفه و قبيله يا گروه خاصى وقف كند كه تنها همان افراد از آن‏استفاده كنند،هر چند وقف صحيح است و تنها همانهامى‏توانند در آن به عبادت خداوند بپردازند ولى بنابراحتياط واجب چنين مكانى مسجد نخواهد شد واحكام مساجد را نخواهد داشت .

32-س:نماز خواندن در مسجدى كه عده‏اى ازكسانى كه در ساختن اين مسجد مشاركت داشته‏اندادعا مى‏كنند،كه مسجد را براى خود و قبيله خودشان‏ساخته‏اند،چه حكمى دارد؟

ج-مسجد،پس از آنكه به عنوان مسجدساخته شد اختصاص به قوم و قبيله و افرادخاصى ندارد،بلكه براى تمام مسلمانان‏استفاده از آن جايز است .

آيت‏الله خامنه‏اى دامت‏بركاته

 

آداب و احکام مسجد

 

فرقه های اسلامی مشترک است. که در قرآن و روایات به آن اشاره شده، و اعتبار هر مکان به اعتبار صاحب آن است و صاحب مسجد خداست.

الف) هنگام ورود
سوره اعراف :

يَا بَنِي آدَمَ خُذُوا زِينَتَكُمْ عِنْدَ كُلِّ مَسْجِدٍ وَ كُلُوا وَ اشْرَبُوا وَ لاَ تُسْرِفُوا إِنَّهُ لاَ يُحِبُّ الْمُسْرِفِينَ ﴿31﴾

اى فرزندان آدم! زينت خود را به هنگام رفتن به مسجد، با خود برداريد! و (از نعمتهاى الهى) بخوريد و بياشاميد، ولى اسراف نكنيد كه خداوند مسرفان را دوست نمى‏دارد.
نکات آیه :
1) مسجد که پایگاه مسلمین است باید آراسته و مرتب و با جاذبه باشد و عبادت با زیبایی منافات ندارد.
2) بهترین لباس برای بهترین مکان است. امام مجتبی(علیه السلام) چنین می کردند و این آیه را می خواندند.
3) زینت را با خود به مسجد بردن، احترامی است به صاحب این خانه، عبادت و سبب ایجاد جاذبه و ترغیب عملی دیگران در آمدن به مسجد است.
4) زینت اگرچه در نماز فرادی هم ارزش است اما در اجتماع حساب ویژه ای دارد.
5) یکی از مصادیق زینت مسجد به فرموده امام صادق(علیه السلام) ، امام عادل است.

ب) احترام مسجد با ذکر
سنن الترمذی عن ابی هریرة قال رسول الله(صلی الله علیه و آله و سلم) : اذا مررتم بریاض الجنة فارتعوا. قلت : یا رسول الله و ما ریاض الجنة؟ قال : المساجد. قلت : و ما الرّتع یا رسول الله؟ قال : سبحان الله و الحمد لله و لا اله الّا الله و الله اکبر.

 فرمودند : هرگاه از باغ های بهشت گذر کردید در آن گردش کنید. گفتم : ای پیامبر خدا باغ بهشت چیست؟ فرمودند : مسجدها. گفتم ای پیامبر خدا گردش کردن چیست؟ فرمودند : سبحان الله و الحمد لله و لا اله الّا الله و الله اکبر.
ج) احترام به بهداشت مسجد
امام صادق(علیه السلام) از پدرش نقل نمود که رسول خدا(صلی الله علیه و آله و سلم) فرمود: هر کس برای گرامیداشت مسجد آب دهانش را فرو برد، خداوند بدان سلامتش می گرداند و از بیماری اش پاک می رهاند. امام صادق(علیه السلام) خود فرمودند : هر کس خلط سینه اش را در مسجد فرو برد، به هر بیماری که دچار شود بهبود یابد.


مسجد به عنوان مکان مقدس در میان مسلمانان مطرح است و طبعا ورود به آن مشتمل بر آدابی است که برخی میان همه

 قَالَ رسول الله صلی الله علیه و آله و سلم‏: إِنَّ الْمَسْجِدَ لَيَنْزَوِي مِنَ النُّخَامَةِ كَمَا تَنْزَوِي الْجِلْدَةُ مِنَ النَّارِ إِذَا انْقَبَضَتْ وَ اجْتَمَعَتْ.

رسول خدا(صلی الله علیه و آله و سلم) می فرمایند : همانا مسجد از آّب دهان، همچون در هم کشیده شدن پوستی در آتش، در هم کشیده می شود.

نکته : مسجد شعور دارد. (ناراحت می شود، شکایت می کند، شهادت می دهد.)

د) ثواب جارو کردن مسجد
عَنِ الصَّادِقِ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ آبَائِهِ علیهم السلام أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلی الله علیه و آله و سلم قَالَ: مَنْ قَمَّ مَسْجِداً كَتَبَ اللَّهُ لَهُ عِتْقَ رَقَبَةٍ وَ مَنْ أَخْرَجَ مِنْهُ مَا يَقْذِي عَيْناً كَتَبَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ لَهُ كِفْلَيْنِ مِنْ رَحْمَتِه‏.

 هر کس مسجدی را جارو کند، خداوند برای او ثواب آزاد کردن یک بنده را بنویسد و هر کس مسجد را غبارروبی کند خدای عزوجل وی را از رحمتش دو چندان برخوردار گرداند.

ــ ه) آنچه مستحب است


1) اخلاص
 پیامبر اکرم(صلی الله علیه و آله و سلم) فرمودند : هر که برای چیزی به مسجد برود همان بهره او می شود.
2) پاکیزگی

وَ قَالَ أَبِي جَعْفَر علیه السلام‏ : لَا تَدْخُلِ الْمَسَاجِدَ إِلَّا بِالطَّهَارَةِ وَ مَنْ دَخَلَ مَسْجِداً بِغَيْرِ الطَّهَارَةِ فَالْمَسْجِدُ خَصْمُه
‏. 

 جز پاکیزه وارد مسجدها نشو، که هر کس ناپاک به مسجدی درآید مسجد با او در ستیز است.
3) وارسی کردن کفش
پیامبر اکرم(صلی الله علیه و آله و سلم) : نزدیک درهای مسجد، کفش های خود را وارسی کنید.

4) به خدا پناه بردن، هنگام ورود و خروج
رسول الله(صلی الله علیه و آله و سلم) : ... إِذَا دَخَلَ الْعَبْدُ الْمَسْجِدَ فَقَالَ «أَعُوذُ بِاللَّهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ» قَالَ الشَّيْطَانُ «إِنَّهُ كَسَرَ ظَهْرِي» وَ كَتَبَ اللَّهُ لَهُ بِهَا عِبَادَةَ سَنَةٍ وَ إِذَا خَرَجَ مِنَ الْمَسْجِدِ يَقُولُ مِثْلَ ذَلِكَ كَتَبَ اللَّهُ لَهُ بِكُلِّ شَعْرَةٍ عَلَى بَدَنِهِ مِائَةَ حَسَنَةٍ وَ رَفَعَ لَهُ مِائَةَ دَرَجَةٍ ... .

 هرگاه بنده داخل مسجد شود و بگوید «به خدا پناه می برم از شیطان رانده شده» شیطان رانده شده می گوید : «همانا کمرم شکست.» و خداوند به خاطر این کار برای آن گوینده، عبادت یکسال را می نویسد و هرگاه از مسجد خارج شود و همانند آن را بر زبان آورد، خداوند برایش در برابر هر مویی که در بدن اوست صد نیکی می نویسد و صد درجه، بالایش می برد.

5) دعا کردن هنگام ورود و خروج
عَنْ فَاطِمَةَ الْكُبْرَى علیها السلام ابْنَةِ رَسُولِ اللَّهِ صلی الله علیه و آله و سلم ‏ أَنَّ النَّبِيَّ صلی الله علیه و آله و سلم كَانَ إِذَا دَخَلَ الْمَسْجِدَ يَقُولُ «بِسْمِ اللَّهِ اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ فَاغْفِرْ ذُنُوبِي وَ افْتَحْ أَبْوَابَ رَحْمَتِكَ» وَ إِذَا خَرَجَ يَقُولُ «بِسْمِ اللَّهِ اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ اغْفِرْ ذُنُوبِي وَ افْتَحْ لِي أَبْوَابَ فَضْلِكَ‏».

حضرت فاطمه(سلام الله علیها) می فرمایند : پیامبر گرامی اسلام(صلی الله علیه و آله و سلم) هر وقت داخل مسجد میشدند می گفتند: «بِسْمِ اللَّهِ اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ فَاغْفِرْ ذُنُوبِي وَ افْتَحْ أَبْوَابَ رَحْمَتِكَ» و هنگامی که از مسجد خارج می شدند، می گفتند: «بِسْمِ اللَّهِ اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ اغْفِرْ ذُنُوبِي وَ افْتَحْ لِي أَبْوَابَ فَضْلِكَ‏». امام صادق(علیه السلام) هرگاه وارد مسجدی شدی بر پیامبر(صلی الله علیه و آله و سلم) درود فرست و هنگام خارج شدن نیز چنین کن.

6) با پای راست وارد شدن و با پای چپ خارج شدن(بر خلاف دستشوئی).

رسول الله(صلی الله علیه و آله و سلم) :... إِذَا دَخَلَ الْمُؤْمِنُ الْمَسْجِدَ فَيَضَعُ رِجْلَهُ الْيُمْنَى قَالَتِ الْمَلَائِكَةُ «غَفَرَ اللَّهُ لَكَ» وَ إِذَا خَرَجَ فَوَضَعَ رِجْلَهُ الْيُسْرَى قَالَتِ الْمَلَائِكَةُ «حَفِظَكَ اللَّهُ وَ قَضَى لَكَ الْحَوَائِجَ وَ جَعَلَ مُكَافَاتَكَ الْجَنَّة»
. پیامبر گرامی اسلام(صلی الله علیه و آله و سلم) فرمودند : ... هرگاه فرد مومنی وارد مسجد شود و پای راست خود را بگذارد، فرشتگان می گویند : "خداوند تو را ببخشاید". و هنگامی که خارج شود و پای چپ خود را بگذارد، فرشتگان می گویند : "خداوندا تو را محفوظ بدارد و نیازهایت را برآورد و پاداشت را بهشت قرار دهند".
7) به سوی قبله نشستن
عَنْ عَلِيٍّ علیه السلام أَنَّهُ قَالَ: مِنَ السُّنَّةِ إِذَا جَلَسْتَ فِي الْمَسْجِدِ أَنْ تَسْتَقْبِلَ الْقِبْلَة.

8) با عجله بیرون نرفتن
پیامبر خدا(صلی الله علیه و آله و سلم) : چند چیز (20خصلت) مایه فقر است، از جمله آنها عجله برای بیرون از مسجد است.

 

 


عَنِ النَّبِيِّ صلی الله علیه و آله و سلم قَالَ: يَأْتِي فِي آخِرِ الزَّمَانِ قَوْمٌ يَأْتُونَ الْمَسَاجِدَ فَيَقْعُدُونَ حَلَقاً ذِكْرُهُمُ الدُّنْيَا وَ حُبُّ الدُّنْيَا- لَا تُجَالِسُوهُمْ فَلَيْسَ‏ لِلَّهِ فِيهِمْ حَاجَة
.

 

 

نکته : برخلاف این حدیث و نظائر آن، روایاتی هست که بر تایید پیامبر(صلی الله علیه و آله و سلم) و ائمه اطهار(علیهم السلام) نسبت به شعر خواندن در مسجد، حکایت دارند. از این رو بسیاری از فقیهان کراهت شعرخوانی در مسجد را ناظر به اشعار ناشایست و باطل دانسته اند.

6) بدون ضرورت در مسجد خوابیدن

عَنِ النَّبِيِّ صلی الله علیه و آله و سلم : مَنْ نَامَ فِي الْمَسْجِدِ بِغَيْرِ عُذْرٍ، ابْتَلَاهُ اللَّهُ بَدَاءٍ لَا زَوَالَ لَه
.

هر کس بدون عذر در مسجد بخوابد، خداوند او را به مرضی ماندگار، دچار خواهد رفت.

) خرید و فروش در مسجد
پیامبر خدا(صلی الله علیه و آله و سلم) هرگاه کسی را در مسجد، در حال خرید و فروش دیدید. به او بگویید : خداوند تجارتت را سودبخش قرار ندهد.
9) نماز بر مردگان در مسجد
نقل از ابوبکر بن عیسی بن احمد علوی در مسجد بودم که جنازه ای آوردند خواستم بر وی نماز بگزارم که امام کاظم(علیه السلام) آمد. آرنجش را بر سینه ام گذارد و مرا تا جایی که از مسجد خارج سازد، به عقب راند و فرمود : ای ابوبکر بر مردگان در مسجد نماز خوانده نمی شود.
10) حد جاری کردن در مسجد
عَنِ النَّبِيِّ صلی الله علیه و آله و سلم : لَا تُقَامُ الْحُدُودُ فِي الْمَسَاجِد.

رَوَى جَابِرُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الْأَنْصَارِيُّ قَالَ‏: نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله و سلم عَنْ أَكْلِ الْكُرَّاثِ فَلَمْ يَنْتَهُوا وَ لَمْ يَجِدُوا مِنْ ذَلِكَ بُدّاً فَوَجَدَ رِيحَهَا فَقَالَ أَ لَمْ أَنْهَكُمْ عَنْ أَكْلِ هَذِهِ الْبَقْلَةِ الْخَبِيثَةِ مَنْ أَكَلَهَا فَلَا يَغْشَانَا فِي مَسْجِدِنَا فَإِنَّ الْمَلَائِكَةَ تَتَأَذَّى بِمَا يَتَأَذَّى بِهِ الْإِنْسَان
.

 


8) خرید و فروش در مسجد
پیامبر خدا(صلی الله علیه و آله و سلم) هرگاه کسی را در مسجد، در حال خرید و فروش دیدید. به او بگویید : خداوند تجارتت را سودبخش قرار ندهد.

9) نماز بر مردگان در مسجد
نقل از ابوبکر بن عیسی بن احمد علوی در مسجد بودم که جنازه ای آوردند خواستم بر وی نماز بگزارم که امام کاظم(علیه السلام) آمد. آرنجش را بر سینه ام گذارد و مرا تا جایی که از مسجد خارج سازد، به عقب راند و فرمود : ای ابوبکر بر مردگان در مسجد نماز خوانده نمی شود.

10) حد جاری کردن در مسجد
عَنِ النَّبِيِّ صلی الله علیه و آله و سلم : لَا تُقَامُ الْحُدُودُ فِي الْمَسَاجِد.

در مساجد حدود را اجرا نکن.


رسول الله صلی الله علیه و آله و سلم): ان هذه المساجد لا تصلح لشیء من هذا البول و لا القذر، انما هی لذکر الله عزوجل و الصلاة و قراءة القرآن
.

 

 

منابع:

1- ستاد اقامه نماز

2- مرکز تعلیمات اسلامی واشنگتن

 


ــ ز) آنچه حرام است


1) نجس کردن مسجد

پیامبر اکرم(صلی الله علیه و آله و سلم) فرمودند : همانا این مسجدها با آلودگی ادرار و مدفوع، تناسبی ندارند. آنها تنها برای یاد خدای عز و جل و نماز و تلاوت قرآن اند.
2) توقف جنب و حائض در مسجد

عَنْ زُرَارَةَ وَ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِم‏ عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ علیه السلام قَالا قُلْنَا لَهُ الْحَائِضُ وَ الْجُنُبُ يَدْخُلَانِ الْمَسْجِدَ أَمْ لَا؟ قَالَ الْحَائِضُ وَ الْجُنُبُ لَا يَدْخُلَانِ الْمَسْجِدَ إِلَّا مُجْتَازَيْنِ، إِنَّ اللَّهَ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى يَقُولُ‏ «وَ لا جُنُباً إِلَّا عابِرِي سَبِيلٍ حَتَّى‏ تَغْتَسِلُوا» ...
.

 زراره و محمد بن مسلم میگویند : به امام باقر  علیه السلام) گفتیم : آیا حائض و جنب حق دارند وارد مسجد شوند یا خیر؟ فرمود : حائض و جنب جز در حال گذر نباید وارد مسجد شوند. خداوند تبارک و تعالی می فرماید : "و نیز در حال جنابت  به نماز نایستد)تا غسل کنید مگر آن که رهگذر باشید". سوره نساء، آیه 43.
عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام عَنِ الْجُنُبِ وَ الْحَائِضِ يَتَنَاوَلَانِ مِنَ الْمَسْجِدِ الْمَتَاعَ يَكُونُ فِيهِ قَالَ علیه السلام: نَعَمْ وَ لَكِنْ لَا يَضَعَانِ فِي الْمَسْجِدِ شَيْئاً.

عبدالله بن سنان می گوید از امام صادق  علیه السلام) پرسیدم : آیا جنب و حائض می توانند کالای خود را از درون مسجد بردارد؟ فرمودند : آری، لیکن نمی توانند چیزی در مسجد بگذارند.


7) مسجد رفتن کسی که خوراک آزار دهنده ای خورده.

پیامبر خدا(صلی الله علیه و آله و سلم) از خوردن تره نهی فرمودند، اما زمانی نیازمندی ناگزیرمان ساخت و ما از آن خوردیم. پس فرمود : هر کس از این گیاه بدبو خورد، هیچ گاه به مسجد ما نزدیک نشود زیرا فرشتگان از هر چه انسان ها از آن آزرده شوند، آزرده می شوند.


3) سخن گفتن از دنیا در مسجد

در آخر الزمان از امت من مردمی پدیدار گردند که در مساجد گرد هم می آیند که ذکرشان دنیا و دوستی دنیا هست. با آنها همنشینی نکنید که خدا را بر ایشان، حاجتی نیست.

4) جستجو کردن گم شده در مسجد

قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله و سلم‏ : مَنْ سَمِعَ رَجُلًا يُنْشِدُ ضَالَّةً فِي الْمَسْجِدِ فَلْيَقُلْ- لَا رَدَّهَا اللَّهُ عَلَيْكَ فَإِنَّ الْمَسَاجِدَ لَمْ‏ تُبْنَ لِهَذَا
.

 پیامبر اکرم(صلی الله علیه و آله و سلم) می فرمایند : هر که شنید کسی گم شده ای را در مسجد جستجو می کند، به او بگوید : خداوند آن را به تو باز نگرداند. زیرا مسجدها برای این کار ساخته نشده اند.

5) خواندن شعرهای بیهوده در مسجد
قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله و سلم مَنْ سَمِعْتُمُوهُ يُنْشِدُ الشِّعْرَ فِي الْمَسَاجِدِ فَقُولُوا لَهُ فَضَّ اللَّهُ فَاكَ إِنَّمَا نُصِبَتِ الْمَسَاجِدُ لِلْقُرْآنِ.

 پیامبر اکرم(صلی الله علیه و آله و سلم) می فرمایند : هرگاه شنیدید کسی در مساجد شعر می خواند، به او بگویید : خداوند دندان هایت را فرو ریزاند، مسجدها تنها برای قرآن برپا شده اند.


9) نماز خواندن در نزدیک ترین مسجدها
رسول خدا(صلی الله علیه و آله و سلم) : لیصل احدکم فی مسجده و لا یتتبع المساجد. رسول خدا(صلی الله علیه و آله و سلم) : هر یک از شما در مسجد [محل سکونت] خود نماز بگزارد و مساجد را جستجو (گزینش) نکند.

ــ و) آنچه مکروه است


1) گذرگاه کردن مسجد
پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم فرمودند: مساجد را راه عبور و مرور قرار ندهید و روایت شده: که از جمله جفاکاری این است که از مسجد بگذری و در آن نمازی نگزاری. یا از پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم روایت است : گذرگاه کردن مسجد نشانه نزدیک شدن روز رستاخیز می باشد.

2) بلند کردن صدا در مسجد
امام علی(علیه السلام) پیامبر(صلی الله علیه و آله و سلم) فرمودند : هرگاه امت من چند کار کنند بلا بر آنها فرود می آید، یکی از آنها صداها در مسجد بلند شوند.

آخرین اخبار

اطلاعیه عزاداری دهه اول محرم الحرام همراه با سخنرانی
اطلاعیه عزاداری دهه اول محرم الحرام همراه با سخنرانی
اطلاعیه عزاداری دهه اول محرم الحرام همراه با سخنرانی
تلخ و شیرین های اسارت
تلخ و شیرین های اسارت
تلخ و شیرین های اسارت
درسنامه " بایسته های تربیت فرزند"
از افراد کم حرف حکمت بیاموزید
نتایج قرعه کشی هفدهمین دوره عتبات دانشگاهیان اعلام شد
مهلت ثبت نام در عتبات دانشگاهیان تا ۲۴ تیرماه تمدید شد
جزئیات ثبت نام و اعزام از زبان رئیس ستاد/اعزام ۱۴ هزار نفر در هفدهمین دوره
یک سفر رایگان عتبات هدیه ویژه شرکت کنندگان در طرح"دعوت"
امکان ویرایش اطلاعات از ۱۲ تیرماه در سامانه عتبات دانشگاهیان فراهم شد
پاسخ به پرسش های متداول در خصوص عتبات دانشگاهیان ۹۶
ثبت نام هفدهمین دوره عتبات دانشگاهیان در سایت لبیک آغاز شد
ناگفته‌های اعضای تیم حفاظت و پزشکی رهبر معظم انقلاب از ماجرای ترور ایشان + تصاویر
حلول ماه شوال و عید سعید فطر مبارک باد.
امروز مبارزه با رژیم صهیونیستی مبارزه با استکبار و نظام سلطه است
اطلاعیه مراسم راهپیمایی روز جهانی قدس
جمهوری اسلامی با اقتدار ایستاده و ملت به دشمنان سیلی خواهد زد